PLANINARENjE
Delatnost pre rata
Pre rata, u Kruševcu je postojala Podružina Srpskog planinskog društva koje je osnovano 1934. godine. O radu ove Podružinice ima malo podataka jer arhiva nije sačuvana. Nađeno je nekoliko članaka u lokalnim listovima i to jedan o održavanju godišnje skupštine, a drugi o jednom izletu. Pronađen je samo pečat ove Podružinice i oglasna tabla. Od nekoliko bivših članova uspeli smo da saznamo da ova Podružnica nije imala nekih većih uspeha u radu.
Podružnica je okupljala oko četredesetak članova koji su sačinjavali prosvetni radnici, radnici zavoda “Obilićevo“ i dr. Podružnica je prestala sa radom pred rat 1941. godine.
Planinari Jastrepca na severnom vrhu Prokletija
Delatnost PSD „Jastrebac“
Godine 1949. osnovano je Planinarsko - smučarsko društvo “Jastrebac“.
Društvo je osnovala grupa članova bivših planinara, skauta i ljubitelja prirode, najviše prosvetnih radnika. Društvo od osnivanja radi neprekidno sa manjim ili većim uspehom. Podaci o radu i uspesima društva postoje, ali sve akcije nisu beležene, pa se pretpostavlja da je aktivnost bila još veća U prvih dvadesetak godina, kroz registar društva PSD „Jastrebac“ prošlo je 2
483 članova. Prosečan broj članova za ovaj period iznosio je 235 godišnje.
Najveći broj članova su pioniri i omladinci i oni sačinjavaju od 55 do 70 posto članova. Najviše je učenika, zatim službenika, nešto manje zanatlija, radnika i domaćica.
U navedenom periodu, Društvo je izvelo 871. registrovanu akciju. Pod akcijom se podrazumevaju: izleti, marševi, takmičenja, sletovi, radne akcije i dr. Na ovim akcijama bilo je ukupno 16 074 učesnika. Pređeno je pešice 290
024 kilometara i savladan uspon od 8.160.122 m. Prosečno je godišnje izvedeno 40 izleta, sa 731 učesnikom. Pređeno je godišnje pešice 13.501 km, prevoznim sredstvima 47.141 km i savladan uspon od 370.915 m. Usponi su vršeni i leti i zimi na svim planinama Srbije, a posećivane su i druge planine. U Srbiji su posetili: Jastebac, Kopaonik, Goč, Mojsinjske planine,
Jasičko brdo, Željin, Prokletije, Ovčar, Baljanica, Gledićke planine,
Stolovi, Kablar, Južni Kučaj, Svrljiške planine, Fruška Gora, Rtanj, Stara planina, Zlatibor, Bukulja, Ozren, Radan, Juhor, Vrtarna, Golija, Tara,
Kadinjača, Kosmaj, Crni vrh, Avala, Suva planina, Vidojevca, Šar planina,
Mali Jastrebac, Mušanj, Venčac, Homoljske planine, Bukovik, Stol, Basarski kamen, Tresibaba, Čemernik i Zavojsko jezero.
U Makedoniji su obišli: Šar-planinu, Karadžicu, Jakupicu, Nidže, Pelister ,
Kozjak i Vodno.
U Crnoj Gori: Durmitor, Vizitor, Pivska planina, Lovćen, Bjelasica i
Sinjajevina.
U Hrvatskoj: Papuk i Velika kapela.
U Bosni i Hercegovini: Zelengora, Maglić, Jahorina, Vučevo, Romanija
Vlašić i Kozara.
U Sloveniji: Juliski Alpi, Triglav, Kamniške Alpe, Vitranc, Pohorje,
Savinjske Alpe, Karavanke, Bohinjske planine, Porezen, Sivka, Hleviške planine, Trnovski grozd, Javornik, Vremešnica i Slavnik.
Od inostranstva pravljeni su usponi u Bugarskoj: Rila, Piran, Rodopi, Stara
Gora i Vitoša.
Na planinarskim sletovima koje je održao Planinarski savez Srbije i
Jugoslavije, naše društvo je uvek bilo jedno od najmasovnijih. Učestvovalo se na 14 sletova sa 599 članova.
Društvo je počelo od 1958. godine organizovalo MARŠ TRAGOM
RASINSKIH PARTIZANA koji je postao tradicionalna akcija uz učešće brojnih gostiju i održavan je svake godine. Na poslednjem maršu 1969. godine bilo je 205 učesnika. Marševi su bili dvodnevni i izvođeni su na Jastrepcu.
Pored svih marševa i pohoda, Društvo je učestvovalo na marševima i pohodima drugih organizacija. Skoro svake godine, počev od 1950. godine učestvovali su i u nošenju Titove štafete. Počeli su od štafete PSJ 1950.
godine, kada je ekipa išla tragom IV i V ofanzive, pa do kasnije lokalnih planinskih štafeta i štafete ABNOJ-a 1968. Društvo je učestvovalo i ranije na planinarskim orijentacionim takmičenjima sa svojom jednom ili dve ekipe. Naša ekipa je bila jedanaesta od 35 ekipa na Tari 1954. god. za prvenstvo Srbije.
Na Goliji 1955. godine, jedna ekipa je zauzela prvo mesto na prvenstvu Srbije, a iste godine na Međunarodnom takmičenju na Sutjesci zauzela četvrto mesto.
Te godine na zimskom republičkom takmičenju na Prokletijama zauzela je prvo mesto. Zatim je učestvovala 1958. godine na Međunarodnom takmičenju na
Sutjesci. Jedan član bio je u sastavu ekipe Jugoslavije na Međunarodnom takmičenju u Bugarskoj 1960. godine, a 1963. učestvovali su na Prokletijama.
Ekipa je bila sedma od 29 ekipa na prvenstvu Beograda na Avali 1966. godine, a sledeće godine osvojili su prvo mesto na takmičenju na Stolu kod Bora.
Društvo je bilo i domaćin i organizator nekoliko takmičenja: Republičko takmičenje na Jastrepcu 1967. i 1970. godine, domaćin Saveznog orijentacionog prvenstva na kome je učestvovalo 18 ekipa iz svih republika.
Društvo je sa svojim članovima izvodilo akcije kao i izgradnju i održavanje doma, terena za logor i igralište na Jastrepcu a slalo je svoje članove na druga radilišta koje su organizovali savezi. Na ovim akcijama dato je više od 22.000 radnih časova. Školovanju kadrova posvećena je stalna pažnja. Tako je Društvo organizovalo 28 kurseva i logorovanja sa karakterom kursa kroz koje je prošlo 950 članova. Na ovim kursevima uglavnom se radilo praktično, obučavani su pioniri za početna znanja, omladinci za vodiče izleta i pohoda, održavani su specijalizovani kursevi iz topografije, prve pomoći u planini.
Što se tiče smučarstva, Društvo nije nikad težilo da stvori neki kvalitet jer za to nije bilo ni klimatskih, a ni finansijskih uslova. U ovom periodu
Društvo je organizovalo masovno izlaženje na smučarske terene u okolini
Kruševca i organizovali takmičenja za omladinu i pionire. Društvo je u ovom periodu učestvovalo i na republičkim takmičenjima. Na polju propagande u Kruševcu je održano više predavanja i prikazani su filmovi na kojima je prisustvovalo preko 4.500 slušaoca. Od važnijih predavača održali su predavanja: prof. dr Jovan Tucaković, Tibor Sekelj, Rade Kušić,
Koča Jončić, Tone Sazanov. Organizovana je 1958. godine izložba dokumentarno- umetničke fotografije Stanoja Bojovića koju je posetilo 5.000 posetilaca iz Kruševca.
Međutim, jedna od važnijih delatnosti koja je okupljala članove je izlaganje planinarskog doma na Jastrepcu „LIMAROV DOM“ njegovo održavanje i kasnije dogradnja, adaptacija i poboljšavanje uslova za smeštaj i ishranu. Ova aktivnost je važna i zbog toga što je predstavljala prve začetke turističke receptivne delatnosti u Kruševcu i okolini. Uspeh je utoliko veći što je
“LIPAROV DOM“ pored nekoliko kriza kroz koje je prošao, ostao jedan od retkih planinarskih objekata koji nije prodat ili ustupljen za amortizaciju i proširenu reprodukciju. Dom je započet 1950. godine, a otvoren dve godine kasnije. U ovom periodu dom je adaptiran i proširen i danas spada u red najboljih objekata na Jastrepcu. Od 1956. do 1970. godine u domu je bilo 87.338 noćenja. Prosečno, na godišnjem nivou, noćevalo je oko 67.000 posetioca.
Za ovakav uspeh treba odati priznanje pasioniranim i neumornim radnicima ovoga sporta koji su u ovoj organizaciji proveli više godina: Milanivić
Vojo, Stefanović Vlado, Zajić Simo, Đurić Svetozar, Tripković Milan,
Žarić Žarko, Petrović Ljuba, Jovanović Sima, Voja Plavšić, Andrić
Vukomanović i dr. Za ovakav uspešan rad Društvo je dobilo visoka priznanja:
Spomen plaketa Kruševac, „Zlatna značka“ PSJ i više priznanje SOFK-e
Kruševac, a članovi su dobili zlatne i srebrne značke PSJ i druga priznanja sportskih organizacija.
U ovom periodu, osnovano je više društava po školama, radnim organizacijama i susednim opštinama, u Brusu i Aleksandrovcu.
Sedamdesete godine predstavljaju "zlatne godine" za našu državu u ekonomskom smislu što se odrazilo i na brojne planinarske i skijaške aktivnosti.
Našem Društvu poverena je priprema i organizacija Sleta planinara
Jugoslavije na Kopaoniku 1971. godine. Tri nedelje oko 30 planinara radilo je na pripremi smeštaja i boravka za više od 2000 planinara.
Naredne, 1972. godine profesor Dragomir Krstić, popularno zvani Krle, organizuje odlazak na Durmitor, Pivske planine do Pive i Tjentišta, a potom splavarenje rekom Drinom od Foče do Višegrada. Ova akcija imala je naziv
"Tragom pete neprijateljske ofanzive".
Godinu dana kasnije, 1973. prof. Krstić vodi planinare na Prokletije i najviši vrh Srbije, Đerovicu, visok 2.656m, kao i na druge vrhove
Prokletija: Maja kurvala, Maj Rops, Marjaš, Krš Bogićevice, sve do Plavskog jezera.
Potom, sledeće godine, planinare grebenom Šar Planine od s. Štrpce na
Piribeg, Ljuboten, Popove Šapke do Titovog vrha, 2.748m.
Pre ovih akcija, prvi put je posećena reka Miruša, zvana Metohijske
Plitvice, sa svojih 12 jezera i vodopada.
Izvedeno je četvorodnevno pešačenje od Kopaonika do Jastrepca 1975. godine.
Planinari „Jastrepca“ na severnom vrhu Prokletija
Tih godina stasava i nova generacija entuzijasta - planinara koji samostalno odlaze u Sloveniju i vrše uspone na sve značajnije vrhove Julijskih Alpa i naravno, na Triglav 2.868m, najviši vrh Jugoslavije. Pojedini članovi iz ove nove generacije završavaju letnji i zimski alpinistički kurs.
Prvi član sa zvanjem alpinističkog pripravnika bio je Dragutin Pajić.
Nakon toga kurs, završavaju i drugi članovi ekipe. Nova ekipa uspešno organizuje i osvaja najviši vrh Austrije Gros Glokner (3.798m) godine 1978.
Upisana je kao značajna godina za naše Planinarsko društvo, kao i za grad
Kruševac „zlatna“ 1979. Te godine, nakon priprema na Prokletijama u dolini
Grbaje, potom u Julijskim Alpima, ekipa od osam Kruševljana osvaja najviši vrh Evrope, Mon Blan, visok 4.810 m. U ekipi su bili: Dragutin Pajić, vođa prve naveze, Zoran Opačić, Miomir Vukojević, Ljubica Vukojević, Gradimir
Perić, vođa druge naveze, Mirjana Vlajsavljević, Jugoslav Rilak i Zoran
Bogdanović. Ovi planinari - alpinisti bili su prvi Kruševljani koji su osvojili Mon Blan.
Kasnije se organizuju usponi na vrhove u Kamniškim Alpima kao i na dva vrha iz svake republike, takozvana "Jugoslovenska transverzala". Dobar deo nabrojanih planinara osvojio je ove vrhove u svim našim republikama. Osim nabrojanih akcija nisu zapostavljene ni tradicionalne akcije na obližnjim planinama kao i redovno održavanje "Marša tragom rasinskih partizana".
Učestvovali su i na više sletova planinara Jugoslavije, kao i na
Republičkim planinarskim pohodima povodom Dana Republike, 29. novembra.
Sedamdesetih godina bilo je značajno razvijeno i smučarstvo. Društvo je organizovalo zimovanje na farmi Rendara na Kopaoniku u više smena.
Omiljena je bila martovska, studentska smena. Od sela Brzeće išlo se pešice sa stvarima, hranom i skijama, a poneki su nosili i gramofon, 12 km do farme.
Kasnije je napravljen manji ski- lift za naše članove. Osnovnu obuku i kasnije obuku takmičara, izvodio je Tomislav Tešić, smučar, planinar i jedan od osnivača Društva. Nakon nekoliko godina, Tomini omladinci su
"izašli iz rupe i Ciganske reke“ (deo Kopaonika gde je farma Rendara ) i pojavili se na prvenstvu Srbije i Jugoslavije.
Tih godina imali smo prvakinje Srbije u slalomu, veleslalomu i spustu. Prva se popela na tron Snežana - Nena Tešić, a nekoliko godina kasnije i
Andrijana Tešić.
Kruševački planinari na Mon Blanu
Pravo zadovoljstvo je kada svaka naredna generacija planinara dostigne i prestigne prethodnu. Osamdesetih godina stasava nova generacija planinara i alpinista koji postaju vrsni planinari i alpinisti, a kasnije i alpinistički instruktori: Zoran Bogdanović, Radoslav Milojević, Nenad
Tripković, Dragoslav Gogić i drugi. Tih godina počinje osvajanje vrhova poput Materhorna, Kilimandžara, Ebrusa, Atlasa u Maroku, Ajlen pika na
Himalajima, kao i osvajanje vrhova na Pamiru, visine preko 7000 m : Pik
Lenjina i Pik Komunizma.
Osamdesetih godina, na inicijativu Žarka Žarića, uvodi se još jedna značajna , stalna društvena akcija " Vidovdanski pohod" koja se od tada svake godine organizuje, bez prestanka, kao i Jastrebački marš ( nakon promena
2000. Godine „ Marš tragom rasinskih partizana“ preimenovan je u
„Jastrebački marš“). Takođe se organizuje i "Svetosavski uspon na Belu stenu" više od deset godina.
Devedesetih godina bilo je malo zatišja u planinarskim aktivnostima zbog ratova i sankcija, ali ne u potpunosti. Organizovani su planinarski tabori na Durmitoru, Prokletijama, Trnovačkom jezeru i masivu Maglića, rafting
Tarom i Drinom kao i rafting na Limu.
Pored vrhunskog planinarenja i alpinizma, "stara" generacija: Dragomir
Krstić, Žarko Žarić, Voja Milanović nastavlja sa organizovanjem brojnih standardnih planinarskih izleta i pohoda. Srednja generacija, osvajači Mon
Blana, privremeno se udaljila iz planinarstva iz porodičnih razloga, rađanje.
Ali, čim su deca stasala, usledio je povratak i odvođenje svoje dece, srednjoškolaca i studenata na brojne planinarske uspone.
Od tih mladih stasava nova generacija planinara, alpinista i članova Gorske službe spasavanja: Branko i Vojin Pajić, Dimitrije Ostojić, Bojan i Stojan
Marić, Ivan Tijanić i drugi kojima su uzor bili Dragutin Pajić, Gradimir
Perić i Nenad Tripković. Ovi omladinci osvajaju mnoge vrhove na
Durmitoru, Prokletijama, Gros Glokner, najviši vrh Austrije, Braithorn i vrh Materhorn, visok 4.478m. 2010. godine
Nakon promena Zakona o sportu, Planinarsko - smučarsko društvo Jastrebac menja naziv i od 2012. godine zove se "Planinarsko - sportski klub Jastrebac,
Kruševac"
Planinari PSK „Jastrebac“ na Alpima
U okviru obeležavanja 60 godina postojanja i rada Kluba i trideset godina od prvog uspona Kruševljana na Mon Blan, organizuje se velika planinarska akcija na kojoj učestvuje 68 planinara iz Srbije, dva gosta iz Slovenije i naš
"stari član " Zoran Bogdanović. Te 2009. godine, on dolazi sa svojim sinom da bi se nakon 30 godina sa istom ekipom i njihovom decom popeo na Mon Blan.
Prethodno je 48 naših planinara osvojilo Triglav (najveća grupa Srba koja se popela na Triglav, po rečima domaćina planinskog doma na Kredarici).
Zatim je više od 50 planinara osvojilo najviši vrh Italije Gran Paradizo,
4.062m i konačno 35 članova se popelo na nekadašnji najviši vrh Evrope
Mon Blan. Organizator akcije bio je profesor kruševačke Gimnazije
Branimir Šoškić kao i Nenad Tripković, Dragutin Pajić, Branko Pajić i
Gradimir Perić.
Dve godine kasnije profesor Šoškić i Gradimir Perić organizuju veliku tursku turu sa 39 učesnika i osvajaju slabije poznate, ali veoma visoke i impozantne vrhove u centralnoj Anadoliji: Erdžijas 3.916m, Demirkazik
3.745m i Hasn Dag 3.200m.
Školovanjem planinara na raznim planinskim seminarima i školama planinarstva, stvara se dobra baza za nove i masovnije akcije. Planinarki klub ima 11 licenciranih vodiča izleta i pohoda treće kategorije po kriterijumima UIAA i tri vodiča druge kategorije. Dragutin Pajić, Zoran
Opačić i Gradimir Perić dobijaju značku i status doživotnog vodiča i status mentora mlađim vodičima.
Na Jastrebačkom maršu učestvuje svake godine od 450 do 600 planinara, a najveći broj učesnika imali smo 2014. godine kada je ujedno organizovana pilot akcija Ministarstva omladine i sporta, koja je poverena našem društvu. Na stazama Jastrepca bilo je 998 učesnika.
Više od 15 članova završava letnji i zimski alpinistički kurs i obnavlja se rad alpinističke sekcije koju predvodi do danas Nenad Tripković.
Nenad Tripković odvodi tročlanu ekipu u Dolomite i osvaja vrhove Tofana di Rozes i najviši vrh Marmolada 3.348m.
Planinari PSK „Jastrebac“ na Alpima
Kasnije, u saradnji sa SAJ (specijalna antiteroristička jedinica ) Srbije naši alpinisti Nenad Tripković, Dejan Šović i Evica Jeremić osvajaju ponovo Gran Paradizo i Mon Blan, a naredne godine, 2014. vrh Ararat na granici Turske i Jermenije, visok 5.165m. Evica Jeremić tako postaje prva
Kruševljanka koja se popela na visinu veću od 5.000 m.
Ista ekipa planinara kojoj se priključila i mlada planinarka Marija
Živković, 2015. godine osvaja najviši vrh Evrope, Elbrus na Kavkazu, visok
5.642 m. Ovo četvoro naših članova su prvi Kruševljani koji su osvojili najviši vrh Evrope.
Prethodne godine Dragoslav Gogić i Dejan Šović osvajaju najviši vrh
Afrike, Kilimandžaro - Uhuru pik, visok 5.895m.
Za osvojene vrhove Dejan Šović, Dragoslav Gogić, Nenad Tripković, Evica
Jeremić i Marija Živković dobijaju plaketu Planinarskog Saveza Srbije i
Ministarstva omladine i sporta Srbije sa zvanjem sportiste najvišeg ranga.
Dragoslav Gogić dobija i plaketu Grada Kruševca kao i više nagrada za snimljene filmove sa uspona u Africi, Maroku i Himalajima.
Zbog dotrajalosti urađena je rekonstrukcija krova na planinarskom domu na
Jastrepcu. Takođe je obnovljena fasada i sagrađena još tri kupatila i toaleta.
Renovirane su i pojedine sobe u domu i promenjen inventar. Upravljanje domom povereno je Rilak Jugoslavu.
Nakon smrti Žarka Žarića, dugogodišnjeg istaknutog člana i organizatora rada Društva, Upravni odbor Društva i Skupština donose odluku o novom nazivu planinarskog "Limarevog doma" na Jastrepcu. Od tada se naš planinarski dom ima ime Planinarski dom "Žarko Žarić".
Članovi društva radili su i na uređivanju i markiranju planinarskih staza na Jastrepcu. Veliki doprinos i najveći broj staza markirao je naš član, penzionisani sudija, Milorad Stanković Beli. Beli je ujedno i autor dva izdanja knjiga "Stazama Velikog Jastrepca" kao i autor knjige "Žarko", posvećene preminulom Žarku Žariću. Ova knjiga je ustvari, svojevrsna istorija planinarsko - smučarskog društva Jastrebac.
Beli je napravio i planinarsko sklonište poznato velikom broju planinara, koje svi zovemo "Belijeva Koliba".
Skijaška aktivnost, zbog visokih cena i ekonomske krize malo je utihnula nakon "zlatnih sedamdesetih godina" i organizovano je više jednodnevnih izleta pod nazivom "Svi na sneg". Nakon formiranja planinarske sekcije u kruševačkoj Gimnaziji, profesor Branimir Šoškić počinje da organizuje
„Ski Gimnazijade“ na Kopaoniku i Staroj Planini uz pomoć članova:
Gradimira Perić, Nikole Bašić, Nenada Tripković. Veliki broj učenika i članova kluba obučeno je za skijanje kao i za napredne tehnike skijanja. Na svakoj "Ski Gimnazijadi" učestvuje od 50 do 60 članova.
Planinarski klub "Jastrebac" Kruševac je cenjen u krugovima planinara
Srbije i nalazi se na petom mestu rang-liste Planinarskog Saveza Srbije.
Ukupno je bilo 150 planinarskih klubova i društava. Zbog velikog broja akcija i školovanih vodiča, alpinista i članova GSS (Gorska služba spasavanja) naši članovi se nalaze i u rukovodećim strukturama
Planinarskog Saveza Srbije: Dragoslav Gogić - potpredsednik Upravnog odbora; Nenad Tripković - član Komisije za alpinizam PSS, Branimir
Šoškić, član Komisije za rad sa mladima PSS; Jugoslav Rilak, član komisije za objekte i planinarske domove.